binder-right6

binder-right5

img6.jpg

binder-left1

 

 

 

علوم و تحقیقات

بررسی معمای گنبد: تبدیل چهارضلعی به دایره و نهایتاً نقطه؛ (مطالعه موردی گونه های گوشه سازی موجود در مسجد جامع اصفهان)
دوره 8، شماره 87، مهر 1405، صفحات 1 - 15
نویسندگان : سید مصطفی علوی* 1، شهرام تقی پور 2
1 - دکترای مهندسی معماری، دانشکده معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرکرد، شهرکرد، ایران
2 - گروه معماری، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران
چکیده :
گنبد در معماری ایران، علاوه بر نقش پوششی، حاصل حل مسئله ای پیچیده در ارتباط میان دو نظام هندسی متفاوت، یعنی فضای چهارضلعی در پایه و ساختار مدور در پوشش فوقانی است. مهم ترین بخش این فرایند، منطقه انتقال یا گوشه سازی است که امکان تبدیل تدریجی مربع به دایره و شکل گیری گنبد را فراهم می کند. مسجد جامع اصفهان به عنوان یکی از مهم ترین نمونه های معماری اسلامی ایران، مجموعه ای متنوع از راهکارهای گوشه سازی و نظام های انتقالی را در دوره های مختلف تاریخی در خود جای داده است. این پژوهش با هدف بررسی مفهوم «معمای گنبد» و تحلیل نقش گوشه سازی به عنوان نظام واسط میان چهارضلعی، دایره و نقطه رأس گنبد انجام شده است. همچنین تلاش دارد گونه های مختلف گوشه سازی موجود در مسجد جامع اصفهان را از منظر هندسی، سازه ای و فضایی بررسی و مقایسه کند. روش تحقیق، مروری ـ تحلیلی است که با استفاده از مطالعات کتابخانه ای، بررسی منابع تاریخی و تحلیل نمونه های معماری مسجد جامع اصفهان انجام شده است. نمونه های منتخب بر اساس نوع منطقه انتقال، شیوه تبدیل هندسی، سازمان سازه ای و کیفیت فضایی دسته بندی و تحلیل شده اند. نتایج نشان می دهد که گوشه سازی در مسجد جامع اصفهان عنصری صرفاً سازه ای یا تزئینی نیست، بلکه نظامی چندوجهی برای حل مسئله انتقال هندسی محسوب می شود. گونه های مختلف سکنج، انتقال های چندلایه، قوس های متداخل و طاق بندی های پیچیده، هرکدام راهبردی متفاوت برای نزدیک کردن چهارضلعی به دایره و هدایت فرم به سوی تمرکز در رأس گنبد ارائه می کنند. گنبد در معماری ایرانی حاصل یک فرایند پیوسته از تبدیل، تعدیل و تمرکز هندسی است. مسجد جامع اصفهان نشان می دهد که گوشه سازی چگونه از یک ضرورت ساختمانی به نظامی خلاقانه برای تولید فرم و تجربه فضایی تبدیل شده است.