حس تعلق به مکان به عنوان یکی از مهم ترین شاخص های کیفیت محیط های مسکونی، نقش تعیین کننده ای در ارتقای رضایت مندی، هویت مکانی، انسجام اجتماعی و پایداری سکونتی دارد. با وجود مطالعات متعدد درباره عوامل مؤثر بر حس تعلق، روابط ساختاری میان مؤلفه های کیفیت کالبدی و نحوه تأثیرگذاری آن ها بر حس تعلق در مجتمع های مسکونی معاصر تهران تاکنون به صورت یکپارچه مدل سازی نشده است. هدف این پژوهش، تبیین روابط سلسله مراتبی میان مؤلفه های کیفیت کالبدی و حس تعلق به مکان و ارائه یک مدل ساختاری–تفسیری (ISM) برای تبیین این روابط است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، آمیخته (کیفی–تحلیلی) است. در مرحله نخست، با مرور نظام مند دوازده پژوهش منتخب، مؤلفه های مؤثر بر حس تعلق به مکان استخراج و از طریق تحلیل محتوای مطالعات، ده عامل کلیدی شناسایی شد. در مرحله دوم، روابط میان این عوامل با استفاده از پرسشنامه مقایسه زوجی و نظرات ۱۵ نفر از خبرگان حوزه معماری و شهرسازی تعیین و سپس با بهره گیری از روش مدل سازی ساختاری–تفسیری (ISM) تحلیل شد. نتایج نشان داد که کیفیت کالبدی، سازمان فضایی و ویژگی های محیطی به عنوان عوامل پیشران، بیشترین قدرت نفوذ را در ساختار مدل دارند و از طریق ارتقای کیفیت فضاهای جمعی، امنیت، کیفیت منظر، تعاملات اجتماعی و هویت مکانی، زمینه شکل گیری حس تعلق را فراهم می کنند. همچنین، حس تعلق به مکان به عنوان متغیر وابسته، در بالاترین سطح سلسله مراتب مدل قرار گرفت و بیشترین میزان تأثیرپذیری را از سایر مؤلفه ها نشان داد. نوآوری پژوهش حاضر در ارائه مدلی ساختاری از روابط میان عوامل کالبدی و حس تعلق به مکان در مجتمع های مسکونی معاصر تهران است که می تواند به عنوان چارچوبی کاربردی برای تصمیم گیری معماران، طراحان شهری و سیاست گذاران حوزه مسکن در جهت ارتقای کیفیت محیط های سکونتی مورد استفاده قرار گیرد.

حس تعلق به مکان کیفیت کالبدی مجتمع های مسکونی معاصر مدل سازی ساختاری–تفسیری (ISM) تهران معماری مسکونی