موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه Journal of Contemporary Research Science And Research (Jocrisar) مجله پژوهش های معاصر در علوم و تحقیقات 2676-5764 8 86 2026 09 20 توسعه سیستم های واقعیت افزوده برای شبیه سازی فرآیندهای حفاری در محیط های آموزشی 14 21 FA محمدحسین کرمی گروه مهندسی معدن، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران محمدحسین کرمی گروه مهندسی معدن، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران 2026 04 08 آموزش و انتقال مهارت های عملیاتی در رشته های مهندسی نفت و معدن به دلیل ریسک های بالای جانی، هزینه های سنگین تجهیزات، پیچیدگی های ژئومکانیکی و دسترسی محدود به دکل های حفاری همواره با چالش های ساختاری مواجه بوده است. هدف اصلی این پژوهش، طراحی، توسعه و اعتبارسنجی یک سامانه شبیه ساز مبتنی بر فناوری واقعیت افزوده (AR) جهت شبیه سازی فرآیندهای دکل حفاری و ارزیابی تأثیر آن بر مؤلفه های یادگیری تجربی، کاهش خطاهای رویه ای، بار شناختی و درک فضایی دانشجویان در محیط های آموزشی است. روش شناسی این پژوهش از نوع آمیخته (کمی–کیفی) با طرح شبه آزمایشی پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل است. جامعه آماری شامل دانشجویان کارشناسی ارشد مهندسی نفت و معدن دانشگاه های برتر صنعتی کشور بوده که نمونه ای هدفمند مشتمل بر ۶۸ نفر انتخاب و در دو گروه کنترل (آموزش سنتی و مدل های رایانه ای دوبعدی، ۳۴ نفر) و گروه آزمایش (شبیه ساز تعاملی AR مبتنی بر هدست و تبلت، ۳۴ نفر) گمارده شدند. داده ها از طریق آزمون های عملکرد مهارتی استاندارد، پرسشنامه مقیاس بار شناختی پیکس، سنجه های سیستم ارزیابی کاربری (SUS) و ثبت بلادرنگ خطاهای شبیه سازی گردآوری شدند. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون های تحلیل کوواریانس تک متغیره (ANCOVA)، آزمون تی مستقل، مدل سازی معادلات ساختاری و تحلیل واریانس چندمتغیره انجام پذیرفت. یافته ها نشان داد که گروه آزمایش در شاخص تسلط بر توالی عملیات مهار چاه و تعویض مته به طور معناداری (p<0.001) نمرات بالاتری کسب کرده و میزان خطای رویه ای آن ها تا ۴۱.۲ درصد نسبت به گروه کنترل کاهش یافته است. همچنین، بار شناختی درونی در گروه AR کاهش معناداری را تجربه کرده و نرخ درک فضایی مکانیزم های درون چاهی بهبود چشمگیری داشته است. در نهایت، سیستم واقعیت افزوده توسعه یافته می تواند به عنوان ابزاری مقرون به صرفه، ایمن و تعاملی جایگزین یا مکمل کارآموزی های پرخطر صنعتی در سرفصل های دانشگاهی گردد. https://www.jocrisar.ir/downloadfilepdf/18032