موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه مجله پژوهش های معاصر در علوم و تحقیقات 2676-5764 7 77 2025 12 16 فناوری‌های نوین مالی و تنظیم‌گری در بانکداری اسلامی: واکاوی چالش‌ها و ارائه یک چارچوب نظارتی پیشنهادی 1 14 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA میلاد معاونت برنامه ریزی و نظارت اعتباری بانک کارآفرین، ایران، تهران غلامرضا معاونت برنامه ریزی و نظارت اعتباری بانک کارآفرین، ایران، تهران 2025 05 26 مقدمه و هدف: ظهور و گسترش شتابان فناوری‌های نوین مالی (فین‌تک)، چالش‌ها و فرصت‌های بی‌سابقه‌ای را پیش‌روی نظام مالی متعارف و همچنین بانکداری اسلامی قرار داده است. این مقاله با هدف واکاوی عمیق این پدیده و تبیین الزامات یک چارچوب تنظیم‌گری هوشمند، انعطاف‌پذیر و منطبق با شریعت برای یکپارچه‌سازی موفقیت‌آمیز فین‌تک در اکوسیستم بانکداری اسلامی نگاشته شده است. سؤال اصلی پژوهش این است که چگونه می‌توان میان ضرورت نوآوری مالی و پایبندی به اصول ثابت شریعت اسلامی، هم‌زیستی و تعادل ایجاد کرد. روش‌شناسی: این پژوهش از نوع نظری-تحلیلی بوده و با بهره‌گیری از روش "توصیفی-تحلیلی" و با اتکا به مطالعات "کتابخانه‌ای" انجام شده است. داده‌های مورد نیاز از طریق بررسی اسناد بالادستی، مقالات علمی معتبر بین‌المللی، گزارش‌های نهادهای تنظیم‌گر (مانند IFSB و AAOIFI)، قوانین بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و مصوبات شورای فقهی گردآوری شده است. روش تحلیل داده‌ها، "تحلیل محتوای کیفی" با رویکرد استنباطی بوده که به ارائه یافته‌ها و پیشنهادهای راهبردی منجر گردیده است. یافته‌ها: یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که فناوری‌هایی همچون بلاک‌چین (به‌ویژه برای انتشار صکوک دیجیتال و قراردادهای هوشمند شرعی)، بانکداری باز و هوش مصنوعی (در حوزه اعتبارسنجی و نظارت شرعی)، بیشترین سازگاری و پتانسیل را برای توسعه بانکداری اسلامی دارند. با این حال، مهم‌ترین چالش‌های شناسایی‌شده در سه محور دسته‌بندی (شرعی، نظارتی و عملیاتی) قرار دارند نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که تنظیم‌گری در عصر فین‌تک، نیازمند گذار از رویکردهای سنتی و ایستا به سمت "تنظیم‌گری پاسخگو" و "هوشمند" است. یک چارچوب نظارتی اثربخش برای فین‌تک اسلامی که لازم است چند وجهی باشد و بر چند رکن اصلی مانند مشارکت فعال و مستمر هیأت‌های نظارت شرعی در فرآیند طراحی محصولات، توسعه استانداردهای ملی و بین‌المللی برای فناوری‌های کلیدی مانند قراردادهای هوشمند شرعی، تقویت همکاری‌های بین‌المللی میان نهادهای تنظیم‌گر کشورهای اسلامی و غیره استوار باشد.در نهایت، آینده بانکداری اسلامی در گرو توانایی آن در بهره‌گیری از فرصت‌های فناوری، در چارچوب اخلاقی و ارزشی خود است. /downloadfilepdf/3124639